Analisis Qiyas Pada Bilangan/Muqaddarāt Dan Aplikasinya Dalam Muamalat Semasa
Analysis of Qiyas on Numbers/Muqaddarāt and its Application in Contemporary Muamalat
DOI:
https://doi.org/10.33102/jfatwa.vol31no2.715Keywords:
Islamic Finance, Muqaddarāt, qiyas, ʽillah, metodologi saringan, zakatAbstract
Qiyās ialah salah satu sumber hukum Syarak. Dalam perbahasannya, terutamanya berkaitan al-Aṣl, ulama membincangkan muqaddarāt—iaitu bilangan atau ukuran tertentu yang dijadikan asas untuk qiyās terhadap isu lain yang belum ditentukan hukumnya, berdasarkan persamaan illat antara keduanya. Dalam konteks muamalat Islam semasa, qiyās yang melibatkan muqaddarāt—sama ada yang ditetapkan secara langsung oleh Syarak atau yang terbentuk melalui ‘urf dan adat yang diterima masyarakat—telah digunakan secara meluas. Namun, penulisan khusus yang menjelaskan konsep serta garis panduan penggunaannya masih terhad. Kekurangan ini menimbulkan kebimbangan bahawa pengamalannya dalam pengeluaran hukum-hukum fiqh baru mungkin tidak sepenuhnya selari dengan ketetapan Syarak atau tidak mengikut kaedah yang sepatutnya. Objektif kajian adalah untuk menganalisis konsep dan panduan pelaksanaan qiyas pada muqaddarāt dan aplikasinya dalam kewangan Islam semasa. Kajian ini menggunakan kaedah kajian analisis dokumen sepenuhnya yang mana perbahasan ulama Fiqh dan Usul Fiqh berkaitan tajuk ini dikupas untuk mengetahui konsep berkaitan tajuk, begitu juga perbahasan ulama berkaitan aplikasi muqaddirat ini dalam penentuan produk dan perkhidmatan patuh Syariah. Juga kajian melihat bagaimanakah muqaddarāt ini boleh digunakan untuk mentakhrijkan hukum-hukum baru yang belum dibahaskan oleh ulama selagi mana ada persamaan antara isu sedia ada dan isu baru. Hasil kajian mendapati bahawa qiyas pada bilangan-bilangan seperti 1/3, 1/2, 5%, dan lain-lain boleh dilakukan selagi mana dapat diketahui ʽillahnya. Begitu juga kajian mendapati bahawa muqaddārat boleh wujud sama ada dalam bentuk taḥdīd (kadar yang tidak boleh lebih dan tidak boleh kurang dari yang dituntut) atau taqrīb (boleh terlebih dan boleh berkurang sedikit dari yang dituntut). Kajian ini juga mendapati bahawa banyak isu muamalat semasa—sama ada yang berkaitan dengan produk dan perkhidmatan perbankan Islam, pasaran modal Islam, takaful dan sebagainya—dapat diselesaikan melalui aplikasi qiyās terhadap muqaddarāt.
Downloads
References
Abdul Karim Namlah, (1999). Al-Muhazzab fi Uṣūl al-Fiqh al-Muqaran (Tahlil Masailiha wa Dirasitiha Dirasah Nazariyah Tatbiqiyah). Riyadh, Dar al-Nasyar, Maktabah al-Rush, Riyadh.
Accounting And Auditing Of Islamic Financial Institution. (2010), Manama, Bahrain.
Ahmad Zakirullah Mohamed Shaarani. (2021). Konsep Taʻabbudiy Dan Maʻqulat Al-Maʻna Dan Kesannya Dalam Pengeluaran Hukum Syarak Semasa: Analisis Aplikasi Dalam Operasi Zakat Dan Produk Bersuci. Journal of Fatwa Management and Research, 26(1), 114–136. https://doi.org/10.33102/jfatwa.vol26no1.342
Al-‘Imrani, Yahya bin Abi al-Khair. (2000). al-Bayan fi al-Madhhab al-Syafiʻi,. Beirut: Dar al-Minhaj li al-Taba‘at wa al-Nasyr wa al-Tawzi‘. 5:117,
Al-Attar, (t,th). Hassan bin Mahmud, Hasyiyyah al-Attar ala Syarh Jalal al-Mahalli ala Jam` al-Jawami`. T.tp, Dar al-Kutub al-Ilmiyyah, 2:322.
Al-Baghawi, Abu Muammad Husin bin Mas`ud (1997). Al-Tahdhib fi al-Fiqh al-Imam al-Syafiʻi, (Beirut: Dar al-Kutub al-ʻIlmiyyah).
Al-Bakri, Al-Dumyati, Saʻid al-Bakri bin Muhammad Syata (1997). Hasyiyah Iʻanah al-Talibin. Beirut; Dar al-Fikir.
Al-Ghazali, Muhammad bin Muhammad (1996). al-Mustasfa min al-‘Ilm al-Usul. Beirut: Muaʼassasat al-Risalah. 1;207.
Al-Husni, Abu Bakar bin Muhammad. (1997) Al-Qawaid. Riyadh, Maktabah al-Rushd li Nasyr wa al-Tawzi`.
Al-Juwayni, ‘Abd al-Malik bin ‘Abd Allah. (2007). Nihayat al-Matlab fi Dirayah al-Madhhab, ed. Dr ʻAbd al-‘Azim Mahmud Dayyib. t.tp: Dar al-Minhaj li al-Nasyr wa al-Tawziʼ.
Al-Juwayni, ʻAbd al-Malik bin ʻAbd Allah, (1979). al-Burhan fi Usul al-Fiqh, ed. Dr ʻAzim al-Dayyib. Qatar.
Al-Mawardi, Abu al-Hasan ‘Ali bin Muhammad. (1994). al-Hawi al-Kabir fi Fiqh Madhhab al-Imam al-Syafiʻi, ed. Sheikh ʻAli Muhammad Muʻawwad, Sheikh ʻAdil Ahmad ʻAbd al-Mawjud. Beirut: Dar al-Kutub al-‘Ilmiyyah.
Al-Nawawi, Abi Zakariya Muhy al-Din Yahya bin Sharaf (1991). al-Raudah al-Talibin wa Umdat al-Muftin, ed Zahir al-Shawish, (Bayrut: al-Maktab al-Islami. 3:448.
Al-Nawawi, Abi Zakariya Muhy al-Din Yahya bin Sharaf (t.th). al-Majmuʻ Sharh al-Muhadhdhab. Jeddah: Maktabah Irshad.
Al-Qarafi, Shihab al-Din Ahmad bin Idris (2004). Sharh Tanqih al-Fusul fi Ikhtisar al-Mahsul fi al-Usul, ed Maktab al-Buhuth wa al-Dirasat (Bayrut: Dar al-Fikr li al-Tabaʻat wa al-Naysr wa al-Tawziʻ.
Al-Rafiʻi, ‘Abd al-Karim bin Muhamad (1997). al-ʻAziz Syarh al-Wajiz, ed. ʻAli bin Muhammad Muʻawwad, ‘Adil Ahmad ʻAbd al-Mawjud. Beirut: Dar al-Kutub al-ʻIlmiyyah. 10:344.
Al-Ramli, Muhammad bin Abi al-‘Abbas. (2003). Nihayah al-Muhtaj ila Sharh Minhaj; berserta Hasyiyyah ʻAli bin ʻAli al-Shabralamsi, Hasyiyah Muhammad bin Ahmad al-Maghzi al-Rasyidi. Beirut:Dar al-Kutub al-ʻIlmiyyah.
Al-Sidqi, Muhammad (2003). Mawsuat Qawaid al-Fiqhiyah, Muassasah al-Risalah, Lubnan. 10:823-825
Al-Subki, Taj al-Din ʻAbd al-Wahhab bin ʻAli (1999). Rafʻ al-Hajib ‘an Mukhtasar Ibn Hajib, ed ʻAli Muhammad Muʻawwad, ʻAdil Ahmad ʻAbd al-Mawjud. Beirut: ʻAlam al-Kutub.
Al-Suyuti, Jalal al-Din ʻAbd al-Rahman bin al-Kammal. (1983). al-Ashbah wa al-Nazair fi Qawa‘id wa Furuʻ al-Fiqh al-Syafiʻiyyah .Riyad: Maktabah al-Nazar al-Baz.
Al-Shatibi, Ibrahim bin Musa, (1997). al-Muwafaqat fi Usul al-Shariʻah. ed Abu ‘Ubaydah Masyhur bin Hasan. t.tp: Dar Ibn ‘Affan.
Al-Syirazi, Muhammad bin Ibrahim, (t.t). Al-Luma‘ fi al-Usul al-Fiqh, (Surayaba: Syarikat Bungkul Indah.
Al-Shafie, Muhammad bin Idris, (1983). Al-Umm. Beirut, Dar al-Kutub al-Ilmiyyah.
Al-Zanjani, Shihab al-Din Mahmud bin Ahmad (t.th). Takhrij al-Furu‘ ‘ala al-Usul, ed. Dr Adib Salih. Beirut: Mu’assasah al-Risalah.
Al-Zarkasyi, Badr al-Din Muhammad bin Bahadir, (1994). al-Bahr al-Muhit fi al-Usul al-Fiqh. Beirut: Dar al-Kutub al-ʻIlmiyyah. 7:71
Al-Zarkasyi, Badr al-Din Muhammad bin Bahadir, (1985). al-Manthur fi al-Qawaid, ed. Dr ʻAbd al-Sattar Abu Ghuddah, (T.tp: Wizarah al-Awqaf al-Kuwaitiyah).
Bank Negara Malaysia. (2017, October). Rulings of the Shariah Advisory Council of Bank Negara Malaysia on ijarah. https://www.bnm.gov.my/-/rulings-of-the-shariah-advisory-council-sac-of-bank-negara-malaysia-1
Bukhari, Muhammad bin Ismail (1993). Sahih Bukhari. Dar Ibn Kathir, Damsyik. Kitab al-Libas, Bab Labs al-Harir wa Iftirashuhu, hadis no 5493.
Dibyan, Muhammad Dibyan. (2011). Al-Muamalat al-Maliyah, Asalah wa Muasirah. t.tp.
Dr Abd al-Ma`z Abd al-Aziz Hariz (2007). al-Qiyas fi al-Hudud wa al-Kafarah: Dirasah Usuliyah Fiqhiyah”. Jordan: Majalah Urduniyah fi al-Dirasah al-Islamiyah. Vol 3, bilangan (2).
Dr Mustafa Khin, Dr Mustafa Bugho, ʻAli Sharbaji (2003). Al-Fiqh al-Manhaji ʻala Madhhab al-Imam al-Syafiʻi. Dimashq: Dar al-Qalam, 2003.
FTSE Russell. (2025). FTSE Yasaar Global Equity Shariah Index Series methodology. LSEG. https://www.lseg.com/content/dam/ftse-russell/en_us/documents/methodology/idealratings-islamic-indices-methodology.pdf
Ibn al-Rifʻah, Najm al-Din Muhammad bin Ahmad (2009). Kifayah al-Nabih Sharh al-Tanbih fi Fiqh al-Imam al-Syafiʻi, berserta Hidayah ila Awham al-Kifayah oleh al-Isnawi, ed. Prof Dr Najdi Muhammad Surur Baslum. Beirut: Dar al-Kutub al-ʻIlmiyyah. 9:358.
Ibn Al-Samʻani, Abi Muzaffar Mansur bin Muhammad (1998). Qawatiʻ al-Adillah fi al-Usul al-Fiqh, ed Dr Abd Allah bin Hafiz, (Riyad: Maktabah Taubah.
Ibn Asyur, Muhammad bin Tahir, (2004). Maqasid al-Syariah al-Islamiyah, tahqiq Mohd Khabib al-Khaujah, 2:47, Wizarah al-Syu`un al-Islamiyah, Qatar.
Ibn Battal, Ali bin Khalaf (2003). Syarh Sahih al-Bukhari, tahqiq Abu Tamim Yasrin. Maktabah al-Rushd, Riyadh. 6:235.
Ibn Hajar Al-Haitami, Ahmad bin Muhammad, (1983). Tuhfat al-Muhtaj fi Sharh al-Minhaj maʻa Hasyiyah Al-Sharwini, Ahmad bin Qasim al-‘Ubadi. Misr: Maktabah Tijariyyah Kubra.
Ibn Mulaqqin, Siraj al-Din ʻUmar bin ʻAli, (2010). Qawaʻid Ibn al-Mulaqqin, ed. Mustafa Mahmud al-Azhari. Riyad: Dar Ibn Qayyim li al-Nasyr wa al-Tawziʼ.
Ibn Qudamah, ʻAbd Allah bin Ahmad, (2002). al-Mughni wa Yalihi al-Sharh al-Kabir. Beirut: Dar al-Kitab al-Arabi.
Izzuddin Abd Salam, ‘Abd al-Azim bin ʻAbd al-Salam (1991). Qawaʻid al-Ahkam fi Masalih al-Anam. Dimashq: Dar al-Qalam.
Khallaf, Abdul al-Wahhab(t.th) Ilmu Usul Fiqh. Kaherah, Maktabah al-Azhar.
Muneeb Mahmoud Shaker, `Abdul-Tawwab Si`dawy, (2022). Jiryan al-Qiyas fi al-Muqaddarat fi al-Mazhab al-Hanbali (2022). Majallah al-Ulum al-Islamiyah al-Dawliyah. Vol 6, special issue 2. eISSN 2600 7096.
Majlis Penasihat Syariah, Suruhanjaya Sekuriti Malaysia. (2025, May). Senarai sekuriti patuh Syariah • Mei 2025. Suruhanjaya Sekuriti Malaysia. https://www.sc.com.my/api/documentms/download.ashx?id=2671e073-8b4c-4291-af90-7cb34ad7715f
MSCI. (2025, May). MSCI Islamic index series methodology. https://www.msci.com/documents/10199/8a59e89f-5134-de21-6a03-082ecfaa9e42
Musailihi, Abdul Fattah bin Muhammad (2022). Jami` al-Masail wa al-Qawaid fi Ilmi al-Usul wa al-Maqasid. Mansurah, Dar al-Lu`lu`ah li al-Nasyr wa al-Tawzi`.
Shihab al-Din Ahmad bin Ahmad al-Qalyubi, Shihab al-Din Ahmad al-Barlasi al-ʻUmairah, (1955). Hasyiyah al-Qalyubi wa ʻUmairah ʻala Sharh al-Mahalli ʻala Minhaj al-Talibin. Kaherah: Mustafa al-Babi al-Halaba. 2:40.3: 161.
Shariah Advisory Council of the Securities Commission Malaysia. (n.d.). Resolutions of the Shariah Advisory Council of the Securities Commission Malaysia. Securities Commission Malaysia. https://www.sc.com.my/development/icm/shariah/resolutions-of-the-shariah-advisory-council-of-the-sc
Zaharuddin Abdul Rahman. (2016, August 9). Cabutan bertuah dan peraduan, pertandingan moden. http://zaharuddin.net/kewangan/688-cabutan-bertuah-a-peraduan-pertandingan-moden.html
Downloads
Published
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 AHMAD ZAKIRULLAH BIN MOHAMED SHAARANI

This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.
The copyright of this article will be vested to author(s) and granted the journal right of first publication with the work simultaneously licensed under the Creative Commons Attribution 4.0 International (CC BY 4.0) license, unless otherwise stated.











